استراتژی یادگیری ترکیبی

ظهور وب در سال ۱۹۹۰ توسط «تیم برنرزلی»، زمینه‌ساز رویکرد جدیدی در حوزه‌ی آموزش به نام یادگیری الکترونیک (E-Learning) شد. به تدریج متخصصان تعلیم و تربیت متوجه این موضوع شدند که رویکرد آموزش حضوری یا چهره به چهره و رویکرد آموزش مجازی به‌تنهایی و به‌طور محض نواقصی دارند که نتایج و پیامدهای یادگیری را تحت تاثیر قرار می‌دهند. به همین جهت رویکرد یادگیری تلفیقی یا ترکیبی به‌عنوان راهی برای حل این مشکل روی کار آمد و با حفظ نقاط قوت دو رویکرد آموزشی چهره به چهره یا سنتی و آموزش مجازی و حذف یا کاهش نقاط ضعف آن‌ها منجر به اثربخشی آموزش شد. اما یادگیری تلفیقی دقیقاً به چه معناست؟ با ادامه‌ی این مقاله از سایت آموزشی آن آکادمی همراه باشید تا با استراتژی یادگیری ترکیبی و انواع آن آشنا شوید.

تعریف استراتژی یادگیری ترکیبی

استراتژی یادگیری ترکیبی که به آن یادگیری تلفیقی، یادگیری آمیخته، hybrid Learning، Blended Learning و Mix-mode instruction هم گفته می‌شود، حد فاصل آموزش کاملاً سنتی و بدون ابزارهای فناوری اطلاعات و ارتباطات و آموزش کاملاً مجازی و آنلاین، تماماً با استفاده از ابزارهای فناوری بدون جلسات حضوری می‌باشد. Blend در لغت به معنای آمیختن اجزای جدا از هم و تبدیل آن‌ها به یک چیز جدید، مثل درست کردن اسموتی انبه و توت‌فرنگی است که از مخلوط انبه و توت‌فرنگی و یخ درست می‌شود و در نهایت اجزای اصلی در آن به‌طور دقیق مشخص نیستند. اما دقت داشته باشید که در عرصه‌ی آموزش، نمی‌توان همه چیز را به این شکل با هم ترکیب کرد. بنابراین به تعریف دقیق‌تری در این زمینه نیاز است. صاحب‌نظران و پژوهشگران، تعاریف متعددی برای این مفهوم ارائه کرده‌اند. اما در کل دو نکته‌ی بسیار مهم را در رابطه با یادگیری ترکیبی را باید همیشه در نظر داشت.

استراتژی یادگیری ترکیبی (Blended Learning)، دو ویژگی خیلی مهم دارد. یکی اینکه باید این رویکرد طوری طراحی شود تا بتواند به نیازهای فراگیران پاسخ دهد و آموزش و یادگیری را برای هرکدام از آن‌ها شخصی‌سازی کند. دوم اینکه یادگیری باید در تعامل با دیگران رخ دهد و می‌توان گفت که یادگیری مشارکتی جزء لاینفک یادگیری تلفیقی محسوب می‌شود و باید این ویژگی در طراحی آموزش مبتنی بر این نوع یادگیری در نظر گرفته شود.

?? همچنین بخوانید: مقایسه آموزش از راه دور و حضوری

مدل‌های استراتژی یادگیری ترکیبی

مدل‌های استراتژی یادگیری ترکیبی
مدل‌های استراتژی یادگیری ترکیبی

برای بکارگیری استراتژی یادگیری ترکیبی، مدل‌هایی وجود دارند که به طور مشخص سهم هر یک از رویکردهای حضوری و مجازی را مشخص می‌کنند. این الگوها و مدل‌ها می‌توانند به عنوان راهنمای معلمان، اساتید، مدیران آموزشی، طراحان برنامه‌ی درسی و سایر متخصصان آموزش مورد استفاده قرار گیرد. در ادامه‌ی این بخش تنها به ۶ مدل عمومی‌تر که می‌توانند در شرایط مختلف و در هر نوع آموزش اعم از رسمی و غیررسمی، آموزش پرورش و آموزش عالی و آموزش سازمان‌ها مورد استفاده قرار گیرد، اشاره خواهیم کرد. دقت داشته باشید که در این مدل‌ها سهم زمان برای هر یک از رویکردهای آموزش حضوری و آنلاین، مشخص می‌شود.

۱. مدل مبتنی بر چهره به چهره (Face-to-Face Driver)

بر اساس این مدل، بخش اصلی برنامه‌ی درسی در کلاس درس با تعامل مستقیم معلم و شاگرد ارائه می‌شود و یادگیری الکترونیکی به‌عنوان مکمل در آن مورد استفاده قرار می‌گیرد. حتی در اغلب اوقات منابع الکترونیکی در کلاس استفاده می‌شود. دقت داشته باشید که این مدل از استراتژی یادگیری ترکیبی، نزدیکترین مدل به آموزش سنتی است. چرا که در آن غالب آموزش‌ها به‌صورت حضوری و چهره به چهره انجام می‌پذیرد. برای آن دسته از دانش‌پذیران هم که از کلاس عقب هستند، از آموزش آنلاین استفاده می‌شود. همچنین از پلتفرم‌های آموزش الکترونیکی هم برای رفع اشکال و تشکیل اتاق‌های بحث و گفتگو کمک می‌گیرند. بدین ترتیب، زمان برای تسلط بیشتر بر مباحث وجود خواهد داشت.

۲. مدل مبتنی بر آنلاین (Online Driver)

ٰمدل مبتنی بر آنلاین (Online Driver)
مدل مبتنی بر آنلاین (Online Driver)

مدل آنلاین درست در سمت دیگر مدل چهره به چهره قرار دارد و همان‌طور که از نامش پیداست، تنها بر آموزش آنلاین تاکید دارد. برنامه‌ی درسی در این مدل به وسیله‌ی منابع اطلاعاتی در محیط آموزش آنلاین ارائه می‌شود. فراگیران، وبینارها را تماشا می‌کنند، تکالیف آنلاین را حل کرده و در آزمون‌های آنلاین نیز شرکت می‌کنند. در واقع، دانش‌پذیران تمام موارد آموزشی در مدل آنلاین را از راه دور دریافت می‌کنند. اما در صورت ضرورت، شرکت‌کنندگان در کلاس‌های آنلاین می‌توانند در رابطه با موضوعاتی که در آن‌ها مشکل دارند، با مدرس و یا مشاور ملاقات داشته باشند. کلاس‌های حضوری در این مدل از استراتژی یادگیری ترکیبی، عموماً به‌صورت دوره‌ای برگزار می‌شوند. برای مثال، هر دو هفته یکبار، یک جلسه‌ی مشاوره‌ی حضوری برای دانش‌پذیران برگزار می‌شود. مدل آنلاین، بسیارمناسب کسانی است که به هر دلیلی می‌خواهند فرآیند یادگیری‌شان سریع‌تر از روش سنتی آموزش پیش برود.

?? بد نیست نگاهی هم به مقاله‌ مزایای آموزش آنلاین در دنیای امروز چیست؟ داشته باشید.

۳. استراتژی یادگیری ترکیبی: مدل انعطافی (Flex Model)

در این مدل از استراتژی یادگیری ترکیبی، بخش اصلی برنامه‌ی درسی به‌صورت آنلاین و از طریق رایانه و اینترنت برگزار می‌شود. به ‌عبارت دیگر، از تجهیزات رایانه‌ای و هر نرم‌افزار آموزشی دیگری که ممکن باشد، برای آموزش مباحث به دانش‌پذیران استفاده می‌شود. در مدل انعطافی هم مدرس موضوعاتی را که درک آن‌ها برای فراگیران دشوار است را شناسایی کرده و به‌صورت فردی یا گروهی برای فراگیرانی که در آن مباحث مشکل دارند، کلاس حضوری برگزار می‌کند. این مدل همان‌طور که از نامش پیداست، یک محیط یادگیری انعطاف‌پذیر برای دانش‌پذیران فراهم می‌کند. آن‌ها در هر زمان از روز که بخواهند می‌توانند مطالب آموزشی را دریافت کنند و روند یادگیری خود را سرعت بخشند.

۴. مدل چرخشی (Rotatin Model)

در این مدل از استراتژی یادگیری ترکیبی، ابتدا فراگیران مباحث آموزشی را که می‌خواهند از طریق وب دریافت می‌کنند. سپس برای انجام کار عملی، پروژه‌های گروهی، فعالیت‌های آزمایشگاهی و یا تکالیف فردی در کلاس درس حاضر می‌شوند. در واقع، مدرس در مدل یادگیری چرخشی، یک برنامه درسی برای دانش‌پذیران ایجاد می‌کند تا در موقعیت‌های مختلف در انتقال از آموزش حضوری به آنلاین به کار بیاید. این امر، زمان و تمرکزی را که فراگیران برای درس‌های خاص نیاز دارند، در اختیارشان قرار داده و به آنها راه‌های مختلفی برای تسلط بر آموزش ارائه می‌دهد.

۵. مدل خود تلفیق (Self Blend)

این مدل که به آن مدل خودترکیبی هم گفته می‌شود، نوع دیگری از استراتژی یادگیری ترکیبی است که در آن آموزش در روش استاندارد برنامه‌ی درسی موجود به‌صورت سنتی و حضوری ارائه می‌شود و در صورتی‌که هرکدام از فراگیران به یک موضوع خاصی علاقه‌مند باشند می‌توانند در دوره‌های آنلاین که توسط موسسات آموزشی مختلف ارائه می‌شود، شرکت کنند. به عبارتی، در این رویکرد آموزشی، این امکان برای دانش‌پذیران وجود دارد که خودشان فراتر از سرفصل‌ها و سیلابس دوره ی آموزشی پیش بروند و کلاس‌های اضافه و پیشرفته‌ای را بگذرانند. دقت داشته باشید که این دوره‌های اضافی بر حسب علایق، اهداف و مهارت‌های شخصی فراگیر انتخاب خواهند شد.

۶. مدل آزمایشگاه آنلاین (Online Lab)

مدل آزمایشگاه آنلاین (Online Lab)
مدل آزمایشگاه آنلاین (Online Lab)

بر اساس این مدل از استراتژی یادگیری ترکیبی، برنامه‌ی درسی در بستر موسسات آموزشی و تحت نظر مدرس ارائه می‌شود. با این تفاوت که در کلاس‌های مجهز به رایانه و منابع الکترونیکی برگزار می‌شود و فراگیران در وب‌سایت‌ها، برنامه‌های مشخص و آزمایشاتی را انجام می‌دهند، مسائل را حل کرده و در آزمون‌های مختلف شرکت می‌کنند. اما همه‌ی این‌ها با آموزش سنتی مدرس همراه می‌باشد. نظارت بر فرآیند آموزش و امکانات هم بر عهده‌ی کارکنان غیرآموزشی است که رفتار و حضور مدرس و محصل را کنترل می‌کنند. تفاوت این مدل با مدل یادگیری آنلاین در آن است که دانش‌پذیران در یک محیط برای دسترسی به فضای آنلاین جمع می‌شوند و هر یک از فراگیران می‌توانند مباحث مختلفی را در سطوح مختلف یاد بگیرند. به اشتراک‌گذاری منابع دیجیتال بین دانش‌پذیران و همچنین امکان ارائه‌ی آموزش تخصصی در دروس مختلف، از جمله مزایای این روش آموزشی می‌باشد.

?? تجربه‌ی حضور در یک دوره آموزشی نوین را با شرکت در دوره های آموزشی تخصصی آن آکادمی داشته باشید.

سخن آخر

در این مقاله از سایت آموزشی آن آکادمی به بررسی استراتژی یادگیری ترکیبی (Blended Learning) پرداختیم و انواع مدل‌های معروف آن را بررسی کردیم. در یادگیری تلفیقی، جلسات حضوری و مجازی به هر میزانی می‌توانند با یکدیگر ترکیب شوند. مثلا ۵۰/۵۰؛ یعنی ۵۰ درصد آموزش به‌صورت حضوری و سنتی و ۵۰ درصد دیگر هم به‌صورت مجازی چه به‌صورت هم‌زمان و یا غیر هم‌زمان، باشد. یا مثلا ۷۵/۲۵؛ که ۲۵ درصد کلاس به‌صورت سنتی و حضوری و ۷۵ درصد بقیه هم به‌صورت مجازی باشد. یا ۲۵/ ۷۵؛ که در آن ۷۵ درصد کلاس به‌صورت حضوری و ۲۵ درصد بقیه به‌صورت آنلاین است. اما آنچه که از همه مهم‌تر است، این است که این ترکیب‌ها باید با توجه به تحلیل شایستگی‌های موردنیاز، اهداف درس، ویژگی‌های فراگیران، توانایی و دسترسی آن‌ها به منابع انجام شود تا یادگیری را برای فراگیران جذاب، اثربخش و کارآمد نماید.

آن آکادمی، یک آکادمی آموزش آنلاین با تمرکز بر آموزش‌های تخصصی، کاربردی و ویژه می‌باشد که در پی آن است تا بستری را برای فعالان حوزه‌های مختلف فراهم آورد تا آن‌ها را به سمت یک حرکت اقتصادی، اجتماعی و حل مسائل پیچیده‌تر سوق دهد.

نوشتن دیدگاه